Blog
Wrz 01

Czas przeszły niedokonany po gruzińsku, cz. 1

Gdzie byłeś? Co robiłeś? Opowiedzmy o przeszłości w prosty sposób – nauczmy się używać czasu przeszłego niedokonanego. Na razie na czasownikach, gdzie my wykonujemy czynności, czyli odmianie podmiotowej.

Jeśli regularnie śledzisz Języki Kaukazu, już znasz kilkanaście czasowników odmiany podmiotowej. Jaka to odmiana? Taka, w której my jesteśmy bezpośrednimi wykonawcami czynności, czyli my jako podmiot gramatycznie jesteśmy w mianowniku. Widać to szczególnie po trzeciej osobie liczby pojedynczej i mnogiej, czyli nie ma nigdy მას oraz მათ, a jest tylko ის oraz ისინი.

Zacznijmy od tego, kiedy stosujemy czas przeszły niedokonany – nasze zasady z języka polskiego nie mają tutaj pełnego zastosowania. Czas przeszły niedokonany, czyli tzw. imperfect, stosujemy, kiedy w przeszłości przez długi czas wykonywaliśmy jakąś czynność lub kiedy robiliśmy w przeszłości coś, co mogło nie być zakończone lub o tym nie wiemy. Użyjemy tego czasu również, kiedy mieliśmy w zwyczaju robić coś w przeszłości.

To, co mnie zawsze fascynowało w czasach przeszłych w gruzińskim to to, że istnieją takie sytuacje, w których możemy użyć zarówno czasu przeszłego dokonanego, jak i niedokonanego, a treść zdania będzie taka sama. Na przykład „Mieszkałam.” – bardzo często używa się formy dokonanej lub niedokonanej prawie dowolnie. Jeśli teraz myślisz – super, to skąd mam wiedzieć, której formy użyć – nie przejmuj się, spokojnie można się tego nauczyć. Im więcej masz kontaktu z językiem (poprzez czytanie i słuchanie), tym łatwiej się nim posługiwać.

Istnieją trzy główne odmiany czasowników w czasie przeszłym niedokonanym – dla odmiany podmiotowej (my wykonujemy czynność), odmiany przedmiotowej (gdy my podlegamy czynności, np. jesteśmy nazywani) oraz dla czasowników ruchu/zmiany stanu. Poza tym, jak w każdym języku istnieje grupa wyjątków.

My zajmiemy się dziś tą pierwszą grupą, a za przykład posłuży nam czasownik pracować – მუშაობა. Przypomnijmy sobie czas teraźniejszy:

მე ვმუშაობ

შენ მუშაობ

ის მუშაობს

ჩვენ ვმუშაობთ

თქვენ მუშაობთ

ისინი მუშაობენ

A teraz zobaczy, jak będzie wyglądało po gruzińsku „pracowałem“:

მე ვმუშაობდი

შენ მუშაობდი

ის მუშაობდა

ჩვენ ვმუშაობდით

თქვენ მუშაობდით

ისინი მუშაობდნენ

Jak widzisz, nie ma wielu różnic między czasem teraźniejszym i przeszłym niedokonanym. Cała tajemnica tkwi w dodawaniu końcówek – nie zmieniamy nic na początku czasownika. Zwróć uwagę, że tak samo odpadają nam końcówki charakterystyczne dla czasu teraźniejszego (pojawiają się w 3 os. l. poj. i mn.) – na to miejsce wskakują nam końcówki przeszłego niedokonanego.

Jeśli masz problem z rozpoznaniem czasu, przeszły niedokonany zawsze będzie się charakteryzował tym, że:

  1. jest zbudowany na czasie teraźniejszym, a nie na jakiejkolwiek innej formie czasownika (czyli jak odejmiesz końcówki czasu przeszłego powinny zostać formy podobne do teraźniejszego);
  2. stałym elementem końcówki jest litera -დ-

Co ważne, również w czasie przeszłym niedokonanym nie zmienia się konstrukcja zdania względem zastosowanych przypadków, czyli jeśli dopełnienie w czasie teraźniejszym było w III przypadku, wtedy i w czasie przeszłym niedokonanym tak będzie.

Odmiana pozostałych grup już niedługo. Teraz pozostaje poćwiczyć 🙂