Blog
Wrz 28

Azerski czas teraźniejszy

W tym języku wszystko jest logiczne i tak tez jest z odmianą czasowników w czasie teraźniejszym. W pięciu prostych krokach odmienimy każdy czasownik.

Kiedy używamy czasu teraźniejszego? Podobnie jak po polsku, kiedy coś ma miejsce w danej chwili, ogólnie dzieje się w teraźniejszości lub niedługo się wydarzy. Czyli zastosowanie znane nam i proste, prawda?

Zatem przejdźmy do czasownika jako takiego. W azerskim czasownik w bezokoliczniku może być zakończony na –maq lub –mək. Zgodnie z obietnicą, że wszystko jest logiczne, wybór końcówki również bezpośrednio wynika z harmonii, o której możecie poczytać tutaj.

Zatem co musimy zrobić, by z bezokolicznika „wiedzieć” bilmək zrobić formę ja wiem, ty wiesz itd.? Do tego, jak to zwykle w azerskim bywa, przydadzą się nam sufiksy. Oto krótka instrukcja obsługi czasownika azerskiego w czasie teraźniejszym:

  1. Na początek bierzemy czasownik w bezokoliczniku, dla nas będzie to znany już bilmək, czyli wiedzieć.
  2. Wiemy też, że –mək to końcówka bezokolicznika, dlatego ją odcinamy i zostaje samo bil-. Jest to nasza baza do dalszej odmiany.
  3. Do tematu czasownika (naszej bazy) dodajemy cząstkę –(y)ır czteropostaciowe, które pokazuje, że ten właśnie czasownik jest w czasie teraźniejszym. Co to znaczy? Zgodnie z zasadą harmonii zamiast –ır może sie w tym miejscu pojawić -ir, -ur lub -ür. Wszystko zależy od tego, jaka jest ostatnia samogłoska tematu czasownika. W przypadku bil- będzie: bilir-.
  4. Zastanawiacie się pewnie, dlaczego mamy (y) na początku cząstki czasu teraźniejszego?Jeśli temat czasownika kończy się na samogłoskę, to musimy połączyć temat i tę cząstkę właśnie wspomnianym “y”. Po prostu – ır bardzo się nie lubi z innymi samogłoskami i trzeba im trochę dopomóc 😉
  5. Jeśli już dodaliśmy cząstkę czasu teraźniejszego, jesteśmy na ostatniej prostej. Nadszedł ten moment, by dokleić sufiks osobowy, czyli pokazujący, kto tak właściwie tę czynność wykonuje. Mając “bilir-” w uproszczeniu wiedzieliśmy, że ktoś teraz coś wie, ale nie wiedzieliśmy jeszcze kto (przynajmniej teoretycznie, o czym więcej za chwilę). Tradycyjnie mamy sufiksy dwu- i czteropostaciowe, a dopasowujemy je do czasownika zgodnie z zasadami harmonii. Jak widzicie bez tego ani rusz w azerskim i trzeba przeczytać o harmonii 🙂 Pomoże nam w tym poniższe zestawienie sufiksów z zaimkami osobowymi:

Mən   -am -əm

Sən   – san -sən

O        —-

Biz      – ıq –ik -uq -ük

Siz     – sınız -siniz -sunuz   -sünüz

Onlar   -lar -lər

Jak widzicie w przypadku on, ona ono nic nie musimy dostawiać do czasownika. Te pięć kroków (nie tak dużo, prawda?) wystarczy, by odmieniać czasowniki w czasie teraźniejszym. Przeczeniem i pytaniami zajmiemy się następnym razem, teraz poćwiczmy nowa wiedzę.

Odmieniony czasownik wiedzieć wygląda następująco:

Mən   bilirəm

Sən   bilirsən

O        bilir

Biz      bilirik

Siz      bilirsiniz

Onlar  bilirlər

Spróbujmy teraz z innym czasownikiem – yaşamak – czyli mieszkać, żyć:

Mən   yaşayıram

Sən   yaşayısan

O        yaşayır

Biz      yaşayırıq

Siz      yaşayırsınız

Onlar  yaşayırlar

I w tym wypadku przydał się nam łącznik “y”. Teraz czas na Was. Spróbujcie prześć te pięć kroków odmiany z dwoma czasownikami: işləmək (pracować) oraz oxumak (czytać). Zatem do dzieła!