Policz do 100 po gruzińsku

Tak, teraz zajmiemy się poważnymi liczbami – do 100, a nawet do 199. Cel, jaki stawiam przed Tobą: zapisać numer telefonu po gruzińsku. Przekonaj się, że jest to osiągalne.

Na początek dwie dobre wiadomości. Po pierwsze, jeśli znasz już nazwy liczb od 1 do 10, to wystarczy nauczyć się tylko dwóch dodatkowych słów. Po drugie, wszystko opiera się na prostej matematyce (tak z czasów nauczania początkowego z podstawówki). Teraz, jak to zazwyczaj bywa, jedna gorsza wiadomość – jest kilka wyjątków, o których trzeba pamiętać.

Jeśli jeszcze nie umiesz liczyć od 1 do 10 lub chcesz sobie przypomnieć, ten tekst jest dla Ciebie. Jeśli 1-10 masz opanowane w małym palcu (albo przynajmniej we wskazującym), przechodzimy na wyższy poziom.

Naście:

Od 11 do 19 tworzymy w oparciu o bardzo prostą zasadę. Podobnie jak w j. polskim jest to zbitek kilku słów, w tym nazwy ostatniej cyfry tego liczebnika. Co to znaczy? Po polsku mamy 1+naście, 2+naście itd. Po gruzińsku zaczynamy od dziesiątki (ათი), która redukuje się nam jedynie do litery თ. Prawie zawsze, kiedy słowo zakończone na -ი zostaje włączone do słowa złożonego, ta ostatnia litera znika – jest końcówką. W tym wypadku znika nam również pierwsza litera. Następnie dokładamy do tego naszą cyfrę oraz słowo „więcej” მეტი (met’i). Co z tego powstaje?

Spójrz na jedenaście:

თერთმეტი = (ა)თ(ი) + ერთ(ი) + მეტი

Proste, prawda? Dlatego zawsze jak masz problem z takim liczebnikiem możesz sobie podzielić w głowie na części lub wręcz zacząć od cyfry i „obudować” ją resztą. Zobaczmy teraz, jak wygląda od 11 do 19 po gruzińsku. Uwaga! Będzie kilka wyjątków:

11 – თერთმეტი (tertmet’i)

12 – თორმეტი (tormet’i)

13 – ცამეტი* (camet’i)

14 – თოთხმეტი (totchmet’i)

15 – თხუთმეტი (tchutmet’i)

16 – თექვსმეტი (tekwsmet’i)

17 – ჩვიდმეტი* (ćwidmet’i)

18 – თვრამეტი* (twramet’i)

19 – ცხრამეტი* (cchramet’i)

Dla ułatwienia przy wyjątkach znajdziesz gwiazdki. Dlaczego tutaj jest inaczej stworzone słowo? Wszędzie poza 18 wynika to z łączenia się liter w określone dźwięki. Litera თ w połączeniu z ს, შ, historycznie zmieniła się nam w inne dźwięki, które też występują w gruzińskim. Za to litera ც jest na tyle silna, że wchłania w siebie dźwięki თ i czyni 19 najłatwiejszym liczebnikiem. W przypadku 18 trzeba pamiętać o przestawieniu liter ვ oraz რ w porównaniu z 8.

Jak widzisz, nie trzeba było się uczyć żadnego nowego słowa – wszystko opiera się na prostych 9 słowach. Przeczytaj je kilka razy, zanim przejdziemy dalej – będą bardzo pomocne przy tworzeniu kolejnych liczebników.

Dziesiątki:

Teraz nadszedł czas na nowe słowo, czyli 20 – ოცი (oci).  Z nim trzeba się zaprzyjaźnić równie mocno, co z cyframi, ponieważ właśnie 20 jest podstawą wszystkich dziesiątek w gruzińskim. Nadszedł też czas na trochę matematyki. Mianowicie, wszystkie parzyste dziesiątki aż do 100 są tworzone na podstawie ოცი:

40 to 2 razy 20 = ორ – მ- ოცი

მ pełni tutaj funkcję łącznika

60 to 3 razy 20 = სამ – ოცი

Tutaj już mamy მ w „სამ”

80 to 4 razy 20 = ოთხ – მ – ოცი

Logiczne, prawda? Teraz czas na nieparzyste dziesiątki. Jeśli znasz francuski, to pewnie się już domyślasz.

30 to 20 i 10 = ოც – და – ათი

50 to 40 i 10 = ორ – მ – ოც – და – ათი

70 to 60 i 10 = სამ – ოც – და – ათი

90 to 80 i 10 = ოთხ – მ – ოც – და – ათი

Jeśli zastanawiasz się, jak powiedzieć po gruzińsku jakąś liczbę dwucyfrową, znajdź największą wielokrotność 20, a resztę wyraź liczebnikiem od 1 do 19. Dlatego właśnie 1-10 jest podstawą, bez której będzie Ci trudno liczyć.

Jak można zauważyć, łącznikiem jest słowo და (da), czyli „i”, podobnie jak w niemieckim – jednak nie jest to tak zupełnie obcy nam język J Jednak tutaj zawsze zaczynamy od dziesiątek. Idąc tym tropem, stworzymy 21 i 31:

21 – ოც – და – ერთი

31 – ოც – და – თერთმეტი

I tak aż do 40, kiedy to zaczynamy liczenie od 1 do 19 od początku. Pamiętaj tylko, że litera -ი będzie zostawała tylko w ostatnim słowie. Inne samogłoski nie będą nam odpadały przy tworzeniu liczebników, tj. w słowach ცხრა oraz რვა, ostatnia litera jest niezmienna (w liczebnikach głównych, gdyż te nas teraz interesują).

Obiecałam Ci 100, a że to nic trudnego, dlatego możemy jeszcze dorzucić tę liczbę do tej porcji. Sto po gruzińsku to ასი (asi) i to kolejne słowo po 20, które trzeba dodać do naszego obowiązkowego słownika liczebników.

Jeśli mówisz 100, to wystarczy samo ასი i nie ma problemu. Jeśli chcesz powiedzieć 101, to musisz pamiętać o dwóch prostych zasadach:

  1. Słowa sto, dwieście itd. zawsze będą osobno zapisywane od dziesiątek – czyli będziemy mieli dwa słowa

  2. Jeśli chcemy powiedzieć coś więcej niż pełną setkę, np. 178 czy 146, to z ასი zniknie -ი.

Zobacz to na przykładzie:

101 – ას ერთი

126 – ას ოცდაექვსი

178 – ას სამოცდათვრამეტი

140 – ას ორმოცი

199 – ას ოთხმოცდაცხრამეტი

Mam nadzieję, że przekonałam Cię do gruzińskich liczebników. Jak wspomniałam, za cel trzeba sobie postawić zdolność zapisania podyktowanego po gruzińsku numery telefonu przez telefon, a co! Jak to osiągnąć? Trzeba ćwiczyć liczebniki. Na początek proste zadania:

  1. Przeczytaj na głos (możesz też zapisać) podane liczebniki:

100, 27, 55, 38, 46, 99, 17, 32, 11, 56, 86, 91, 152, 173, 199

  1. Przeczytaj podane liczebniki i zapisz je cyframi:

ოცი, თვრამეტი, ცამეტი, სამოცი, სამოცდაერთი, ორმოცდათორმეტი, ოთხმოცდათხუთმეტი

Tworzenie liczebników(2)