Negacja po ormiańsku, cz. 1

Drugą najważniejszą rzeczą w nauce języka jest poznanie podstawowej negacji, chociaż dla czasownika być. Zobacz, jak nie zgodzić się po ormiańsku w prosty sposób – na razie w czasie teraźniejszym. A do tego słowa tak i nie.

Do nauczenia się przeczenia będą potrzebne Ci dwie rzeczy: wiedza, jak odmienia się czasownik być w czasie teraźniejszym oraz znajomość litery չ, czyli ćz*. Jeśli brakuje Ci tej pierwszej, przeczytaj ten tekst i zapraszam z powrotem 🙂

Na czym polega cała magia przeczenia? Na tym, że dokładamy wspomnianą literę չ do cząstki czasownika być, pełniącego również funkcję czasownika posiłkowego (uwaga lingwiści, jest to zamierzone uproszczenie). Czasownik posiłkowy to taki, który niejako pomaga czasownikowi głównemu w odmianie, np. w języki angielskim mamy takie formy (do/have). Daleką, ale zawsze analogię, znajdujemy w ormiańskim.

Proste, prawda? Teraz zobacz, jak wygląda to w praktyce:

ես    չեմ (jes ćzem; ja nie jestem)

դու   չես (du ćzes; ty nie jesteś)

նա   չէ/չի (na ćze/ćzi; on/ona/ono nie jest)

մենք չենք (menk’ ćzenk’; my nie jesteśmy)

դուք չեք   (duk’ ćzek’; wy nie jesteście)

նրանք չեն (nrank’ ćzen; oni/one nie są)

Na pewno zastanawia Cię, dlaczego 3 osoba liczby pojedynczej ma dwie formy. Ta pierwsza, czyli չէ pojawia się zazwyczaj w sytuacji, kiedy pełni funkcję samodzielnego czasownika być (a dokładniej nie być 🙂 ) lub części orzeczenia imiennego. Mniej optymistyczna wiadomość jest taka, że czasami możesz tez spotkać tutaj formę չի. Choć tej głównie używa się jako czasownika posiłkowego.

Z przeczeniem w ormiańskim wiąże się też szyk zdania. Dla uproszczenia podzielmy to na dwie sytuacje:

  1. Kiedy nasz „nie być” nie spełnia innej funkcji, wtedy, podobnie jak w zdaniach twierdzących, nasza forma często stoi na końcu zdania, np.

Նա լավ չէ։ (na law ćze)

Լավ – dobry, dobra, dobre

Ես ուրախ չեմ։ (jes urach ćzem)

ուրախ – radosny

  1. Kiedy nasz „nie być” jest czasownikiem posiłkowym, wtedy zmienia swoją pozycję, czyli pojawia się przed czasownikiem głównym:

Դու չես ուտում։ (du ćzes utum; ty nie jesz)

Նրանք չեն կարդում։ (nrank’ ćzen kardum; oni nie czytają)

W tym wypadku d w słowie կարդում jest miękkie i w wymowie przechodzi w dźwięk podobny do t.

W ramach ćwiczenia możesz odmienić czasowniki jeść i czytać w przeczeniu czasu teraźniejszego. Formy twierdzące znajdziesz tutaj.

Czym byłoby przeczenie czasownika bez słów tak oraz nie? Dwa poniższe słowa, podobnie jak w polskim, możesz stosować samodzielnie oraz jako początek zdania.

ոչ – nie (woćz)

Pamiętaj, że ո na początku słowa prawie zawsze ( w 99,9 proc. przypadków) czytamy jako wo.

չէ – nie używane w języku mówionym. Tak, dobrze Ci się wydaje, to to samo słowo, co w odmianie przeczenia czasownika „być”

այո – tak (ajo)

Przyznam szczerze, że to było jedno z moich ulubionych słów na początku – zawsze wywoływało uśmiech na mojej twarzy J ale najważniejsze w nauce języków są skojarzenia, więc i Tobie może pomoże ze zdaniem: „A jo Anna”. Choć to może kwestia tego, że w dzieciństwie z milion razy słyszałam ten żart (jako Joanna oczywiście).

Na koniec uwaga – ta forma przeczenia jest typowa dla znacznej większości czasowników, ale nie dla wszystkich. Są wyjątki, często słowa jednosylabowe lub te nietypowe też w innych językach, jak np. mieć i ich się trzeba nauczyć. Na koniec i na pocieszenie – ta druga grupa też ma swoją wspólną zasadę przeczenia.

*Zapewne zastanawiasz się co to za dziwna forma zapisu: ćz. W polskich książkach ten dźwięk w uproszczeniu zapisywany jest jako cz, jednak nie jest to dokładnie taka wymowa. Jak wymawiasz literę չ, spróbuj połączyć dźwięk ć z cz i wtedy wyjdzie Ci coś pomiędzy. Jeśli masz wątpliwości, jak wymówić ten dźwięk, posłucham nagrania z alfabetem na stronie głównej.

ես     չեմ  դու    չես նա    չէ_չի մենք(1)