Czym jedziesz, czyli wstęp do V przypadka

Piąty przypadek w gruzińskim, czyli Instumental, jest tym, który z czasem pokochasz najbardziej. Pozornie dziwny, okazuje się prosty i w zastosowaniu i w odmianie. Jednym z nich jest tytułowe pytanie.

Dla przypomnienia w gruzińskim mamy siedem przypadków, czyli kolejne podobieństwo z polskim. O zastosowaniu każdego z nich możesz przeczytać tutaj. Opisywałam już szczegółowo trzeci przypadek, czyli Dativ, a teraz rozpoczynamy przygodę z piątym. Na początek garść przydatnych informacji:

Po pierwsze, Instrumental ma końcówki -ით, -თ, -თი(–it, -t, -ti). Jeśli zobaczysz gdzieś taką końcówkę, to zachowaj czujność – to może być nasz przypadek 🙂

Po drugie, ogólnie stosujemy go, kiedy chcemy wyrazić, że robimy określoną czynność za pomocą lub przy pomocy czegoś – stąd Instrumental

Po trzecie, końcówkę przypadka dodajemy do tematu słowa. Jeśli to liczba mnoga, to po końcówce liczby mnogiej.

Przejdźmy teraz do odmiany jako takiej. Zaczynamy od słów zakończonych na ,

ფეხი -> ფეხ-ი -> ფეხ+ით -> ფეხით

Jak widzisz na tym uproszczonym schemacie odpada nam ostatnia liter (to typowa gruzińska końcówka przy częściach mowy poza czasownikiem), a na jej miejsce wskakuje ით. I tak ze słowa stopa robi nam się stopami lub pieszo (w zależności od kontekstu) – jak ugniatamy winogrona, to stopami, a jak idziemy do domu, to pieszo 🙂

Dokładnie ten sam mechanizm zachodzi, kiedy słowa kończą się nam na , –, np.

მანქანა – მანქანით (samochodem, np. jadę)

რძე – რძით (z mlekiem, np. kawa)

Niestety żaden przykład z transportem nie przyszedł mi do głowy 😉

W przypadku słów zakończonych na , – dokładamy do całego słowa (żadna samogłoska nie odpada) -თ lub -თი.Często zależy to od słowa. Weźmy jako przykład metro:

მეტრო – მეტროთი (metrem)

W Instrumentalu zachodzi jeszcze jedna zmiana wewnątrz tematu słowa, jeśli w ostatniej sylabie znajduje się -ა lub -ე, a po nich jest jedna z tych liter -რ, -ლ,-მ, -ნ. Wtedy wspomniana samogłoska wypada, np.

მატარებელი – მატარებლით

Jeśli przed tymi spółgłoskami stoi -ო, to wtedy albo wypada nam ta samogłoska, jak to miało miejsce wcześniej, albo w tym miejscu pojawia się -ვ, np.

ნიგოზი – ნიგვზით (orzech – z orzechami)

Dzieje się tak przede wszystkim w słowach gruzińskich lub już wchłoniętych przez język i w większości przypadków, więc przy strzelaniu macie duże szanse trafić.

To tyle w skrócie o odmianie rzeczowników. Teraz czas na pozostałe części mowy:

Przymiotnik:

  1. Jeśli odmieniany jest sam, czyli nie stanowi określenia rzeczownika, to zasady odmiany są identyczne, jak w przypadku rzeczownika – czyli to już umiesz 🙂
  2. Jeśli odmieniamy przymiotnik jako część określenia rzeczownika, np. ładnym samochodem, wtedy faktycznie z naszego punktu widzenia pozostaje on w niezmienionej formie (a dokładniej ma te same końcówki, co w mianowniku) – czyli proste, ale przykład się należy

ლამაზი მანქანა – ლამაზი მანქანით

პატარა მატარებელი – პატარა მატარებლით

Liczebnik:

Tu to już jest tylko z górki, ponieważ odmienia się tak samo, jak przymiotnik. Czyli też już umiesz 😉

Zaimki:

  1. Wskazujący (ten, tamten) jeśli jest częścią określenia rzeczownika w każdym innym przypadku poza mianownikiem ma tę sama formę, czyli w Instrumentalu też:

ეს – ამ lub ის – იმ

Jeśli występuje sam, dostawiamy do tej już odmienionej formy końcówkę przypadka, tj. ამით, იმით

  1. Dzierżawczy odmienia się jak przymiotnik zakończony na -ი, czyli jeśli jest sam, dostawiasz końcówkę przypadka, a jeśli jest częścią określenia, to tak faktycznie nic nie zmieniasz:

ჩემი ლამაზი მანქანა – ჩემი ლამაზი მანქანით

ჩემი – ჩემით

Na przykład na pytanie, którym samochodem, w skrócie możesz powiedzieć właśnie „moim”

I to koniec odmiany, uff. Ale mam nadzieję, że udało mi się wykazać, że tak w sumie to mamy tylko 3 zasady do zastosowania w różnych sytuacjach. Skoro już potrafisz powiedzieć, czym jedziesz, czas na pytanie, żeby być w stanie również samemu się dowiedzieć czegoś od innych. Odmianę czasownika jechać/iść i wszelkie jego tajniki znajdziesz tutaj.

Podstawą jest słowo რა, które zgodnie z zasadą odmiany rzeczowników musimy odmienić w Instrumentalu, czyli

რა -> რ-ა -> რ+ით -> რით

Logiczne, prawda? Jeśli nie pamiętasz słowa რით (czym?), zawsze możesz powiedzieć როგორ, czyli używamy podstawowego słowa pytającego ze zdania როგორ ხარ? Powitania i podstawowe zwroty możesz przypomnieć sobie tutaj. Podsumowując całe pytanie to:

რით მიდიხარ სკოლაში?

Czym jedziesz do szkoły? O końcówce – ში możesz przeczytać tutaj.

Tak wygląda podstawowe zastosowanie Instrumentala, szczególnie na początku nauki. Kolejne niebawem, a tymczasem krótkie podsumowanie.

PIĄTY PRZYPADEK W GRUZIŃSKIM(1)